W środę, 23 lipca br., Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego opublikowało rozporządzenie aktualizujące po raz pierwszy od 2008 roku listę urządzeń objętych rekompensatą za korzystanie z utworów w ramach dozwolonego użytku prywatnego. Jest to dokument o przełomowym znaczeniu dla całego środowiska filmowego. Po ponad 15 latach udało się bowiem nareszcie uzupełnić ministerialny wykaz nośników o tak powszechne i od dawna używane urządzenia jak m.in. smartfony, tablety czy komputery.
Przedstawiony przez MKiDN projekt jest zwieńczeniem wielu lat konsekwentnych działań branży kreatywnej, w tym także Stowarzyszenia Filmowców Polskich, na rzecz uczciwej kultury. Jak się wydaje bezpośrednim jednak impulsem do przedstawienia projektu przez MKIDN była wygrana SFP-ZAPA w I instancji w sporze sądowym ze Skarbem Państwa. Polscy twórcy, producenci i artyści zasługują na respektowanie ich praw i zapewnienie im sprawiedliwego wynagrodzenia z tytułu dozwolonego użytku osobistego. Niestety do tej pory nie było woli politycznej by przeprowadzić tę konieczną reformę. Dlatego znaleźliśmy się w sytuacji, w której w 2025 roku na liście znajdują wciąż m.in. kasety VHS, magnetowidy czy kasety magnetofonowe. Czas to zmienić, co także wyraźnie podkreślił sąd w wygranej przez SFP-ZAPA sprawie.
Wierzymy, że opublikowany przez Ministerstwo Kultury projekt rozporządzenia to krok w dobrą stronę. Nie jest to jednak dokument pozbawiony wad. Zaskakujący jest dla nas zwłaszcza fakt wykluczenia w projekcie rozporządzenia wszystkich organizacji filmowych z procesu inkasowania należnych opłat.
W ramach konsultacji publicznych (które zakończyły się 22 sierpnia br.) złożyliśmy jako Stowarzyszenie Filmowców Polskich obszerne stanowisko w imieniu wszystkich reprezentowanych przez nas twórców i producentów. Poniżej prezentujemy skróconą listę naszych najważniejszych postulatów:
- SFP jako inkasent w części „Wideo”
SFP-ZAPA jest jedyną w Polsce organizacją zbiorowego zarządzania reprezentującą zarówno twórców filmowych, jak i producentów. Wyznaczenie naszej organizacji jako inkasenta części „Wideo” jest zatem naturalnym rozwiązaniem, które zagwarantuje sprawiedliwy podział środków dla całej branży filmowej, a także pełną przejrzystość, niskie koszty i skuteczność, a co za tym idzie – realną ochronę praw twórców i producentów.
Popieramy podział na sferę „Audio”, „Wideo” i „Reprografię” przy podziale opłat od czystych nośników. Uważamy jednak, że każda z tych sfer powinna mieć jednego inkasenta:
„Audio” – wybrana organizacja muzyczna,
„Wideo” – Stowarzyszenie Filmowców Polskich,
„Reprografia” – wybrana organizacja literacko-plastyczna.
Dotychczasowy model, w którym pobór w części „Wideo” realizowały wyłącznie organizacje muzyczne, działające w ramach Biura Czystych Nośników, okazał się nie w pełni efektywny i kosztowny. Na przykład w przypadku telewizorów i dekoderów pobór ten praktycznie nie istniał, na czym tracili przede wszystkim twórcy i producenci filmowi.
- Zwiększenie udziału części „Wideo”
Z badania przeprowadzonego na zlecenie SFP oraz ZAiKS przez firmę Kantar (raport z dnia 31 stycznia 2018 r.) jednoznacznie wynika, że pod względem rozmiaru danych treści audiowizualne zdecydowanie dominują na większości urządzeń i nośników objętych opłatą. A to rozmiar danych, a nie sama liczba plików, jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na wykorzystanie urządzeń i nośników do prywatnego kopiowania.
Dlatego proponujemy 50% udziału dla sfery „Wideo” w przypadku smartfonów, laptopów, komputerów, dysków twardych i kart pamięci oraz 80% dla dekoderów TV.
- Stawka 1,5% dla nowych urządzeń
Cieszymy się z objęcia opłatą reprograficzną nowych kategorii urządzeń tj. telefonów komórkowych, tabletów i komputerów. Uważamy jednak, że zaproponowana stawka 1% nie odzwierciedla w pełni potencjału tych urządzeń w zakresie kopiowania treści audiowizualnych. Naszym zdaniem powinna ona wynosić min. 1,5%, co jest uczciwym kompromisem wobec faktycznego wykorzystania tych urządzeń dla potrzeb dozwolonego użytku.
- Uwzględnienie usług „chmurowych”
Wykaz urządzeń i nośników objętych opłatą powinien zostać uzupełniony także o usługi przechowywania w tzw. chmurze. Użytkownicy coraz częściej kopiują i przechowują w ten sposób utwory objęte prawem autorskim w celu późniejszego odtwarzania, co powoduje realne straty po stronie twórców i producentów. Takie podejście jest zgodne z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
- Uszczelnienie systemu oraz wyeliminowanie potencjalnych luk
Proponujemy następujące zmiany w załączniku do rozporządzenia:
w pozycji 1: proponujemy zmianę brzmienia na: „Telefon komórkowy z wbudowaną pamięcią, w tym smartfon”. Obecne sformułowanie nie wskazuje wprost na smartfony, mimo że to one stanowią zdecydowaną większość rynku. Należy to doprecyzować.
w pozycjach 1 i 2: proponujemy doprecyzowanie kryterium pojemności: „pojemność 32 GB i powyżej”. Aktualny próg może nie obejmować części urządzeń, a przez to powodować nieuzasadnione wyłączenia spod opłaty;
w pozycji 5: proponujemy zmianę brzmienia na: „Dekoder telewizyjny z wbudowaną pamięcią lub funkcją nagrywania na nośnik zewnętrzny, w tym dekoder wynajmowany”. Wynajmowanie dekoderów jest dziś powszechną praktyką stosowaną zamiennie wobec sprzedaży.
w każdej pozycji powinien zostać dodany również zapis „i inne urządzenia lub nośniki podobnie działające”. Płatnicy opłat zrobią wszystko by uniknąć nowych obowiązków, dlatego wprowadzane przepisy muszą być elastyczne i nie zawierać zamkniętego katalogu nośników i urządzeń.