Wynagrodzenie z tytułu rekompensaty za dozwolony użytek prywatny pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej stabilnych źródeł wsparcia dla twórców na całym świecie – wynika z najnowszego raportu Private Copying Global Study 2026, opublikowanego przez CISAC. Dokument udowadnia, że nowoczesne systemy rekompensaty za prywatne kopiowanie funkcjonują dziś w większości krajów europejskich i wielu innych państwach na świecie. Do tego grona dołączyła niedawno również Polska, aktualizując po raz pierwszy od ponad 15 lat listę urządzeń objętych opłatą od tzw. czystych nośników.
Globalny system rekompensaty za prywatne kopiowanie
Raport analizuje systemy rekompensaty za dozwolony użytek prywatny w aż 196 krajach i wskazuje, że mimo dynamicznego rozwoju technologii cyfrowych mechanizmy wynagradzania twórców za kopiowanie ich utworów do użytku prywatnego nadal skutecznie funkcjonują na całym świecie. Dozwolony użytek prywatny stanowi bowiem praktyczny kompromis: prawo uznaje prywatne kopiowanie za legalne, jednocześnie zapewniając twórcom rekompensatę za wynikające z tego straty.
Powszechna dostępność urządzeń i technologii umożliwiających kopiowanie oraz przechowywanie utworów takich jak smartfony, tablety czy usługi chmurowe, sprawiła, że konsumenci przechowują i kopiują treści w sposób, który jeszcze kilkadziesiąt lat temu był trudny do wyobrażenia. W odpowiedzi na te zmiany ustawodawcy w wielu krajach aktualizują systemy rekompensaty dla podmiotów uprawnionych, dzięki czemu dozwolony użytek prywatny jest nadal w pełni legalny.. Wysokość opłat zależy od rodzaju urządzenia i pojemności pamięci, dzięki czemu poziom wynagrodzenia pozostaje powiązany z potencjałem kopiowania.
W 2024 roku wynagrodzenia za dozwolony użytek prywatny wyniosły globalnie 1,06 miliardów euro, z czego ponad 800 milionów euro przypadło na kraje UE.
Europa dostosowuje przepisy do nowych technologii
Wiele państw, takich jak np. Austria, Francja czy Włochy, dostosowuje dziś przepisy do nowych sposobów korzystania z treści, obejmując opłatami dostawców chmury lub uwzględniając fakt korzystania z usług chmurowych przy ustalaniu wysokości opłat od smartfonów, tabletów czy komputerów. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślał, że wyjątek dotyczący prywatnego kopiowania powinien być interpretowany w sposób neutralny technologicznie, tak aby obejmował także nowe formy korzystania z utworów. Artykuł 5(2)(b) dyrektywy InfoSoc (2001/29/WE) pozwala państwom członkowskim UE wprowadzać wyjątek dotyczący prywatnego kopiowania pod warunkiem zapewnienia godziwej rekompensaty dla uprawnionych. Spośród 44 analizowanych państw europejskich aż 42 przewidują taki wyjątek, a większość państw UE posiada funkcjonujące systemy wynagrodzeń.
Jednocześnie raport wskazuje na duży potencjał rozwoju takich systemów w krajach, w których prawo autorskie przewiduje istnieje instytyucję dozwolonego użytku prywatnego (np. Maroko czy Ghana), ale jeszcze brakuje skutecznych rozwiązań zapewniających twórcom należne wynagrodzenie.
Polska dołącza do grona nowoczesnych państw europejskich
W tym kontekście raport wpisuje się również w aktualne zmiany zachodzące w Polsce, ponieważ 30 kwietnia 2026 roku, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po raz pierwszy od ponad 15 lat, zaktualizowało w naszym kraju listę urządzeń objętych opłatą od tzw. czystych nośników. Nowe przepisy uwzględniły nareszcie współczesne urządzenia wykorzystywane do kopiowania utworów, zastępując przestarzałe nośniki, takie jak kasety VHS czy magnetowidy. Tym samym Polska dołączyła do grona państw, które dostosowały swoje systemy rekompensaty do współczesnych realiów i sposobów korzystania z kultury.
Badanie przeprowadzone przez ARIPO w 2025 roku wskazuje, że kluczowe znaczenie mają jasne przepisy prawne umożliwiające regularną aktualizację list urządzeń objętych opłatami oraz przejrzyste zasady poboru i podziału wynagrodzeń. Zawsze istotnym elementem są periodyczne przeglądy stawek opłat, które w wielu krajach przeprowadzone są nawet co 2-4 lata.
Raport potwierdza znaczenie rekompensaty dla twórców
Zdaniem ekspertów CISAC i partnerów raportu (rekompensata za dozwolony użytek prywatny pozostaje jednym z najbardziej praktycznych i efektywnych sposobów ochrony wynagrodzeń twórców w erze cyfrowej. W obliczu dynamicznego rozwoju technologii i zmieniających się sposobów korzystania z kultury, nauki, sztuki nowoczesne systemy rekompensaty z tytułu użytku prywatnego będą nadal odgrywać istotną rolę w zapewnianiu twórcom godziwego wynagrodzenia.
Raport Private Copying Global Study 2026, został opublikowany przez CISAC we współpracy z BIEM, IFRRO oraz Stichting de Thuiskopie. Z jego pełną treścią można zapoznać się tutaj.