Jubileuszowy rok 25-lecia istnienia SFP-ZAPA był dla organizacji wyjątkowy pod wieloma względami. Pandemia koronawirusa wymusiła rewizję dużej części planów poczynionych na początku roku. Po pierwszym okresie zamrożenia gospodarki, w pierwszym półroczu 2020, wydawało się, że realizacja planu finansowego nie będzie możliwa. Znacząco zmniejszyły się wpływy reklamowe nadawców, zamknięto także kina i hotele, co spowodowało znaczny spadek wysokości przekazywanych tantiem. Jednak natychmiastowo podjęte przez SFP-ZAPA dodatkowe działania, zwiększające wpływy z innych obszarów oraz intensyfikacja czynności procesowych pozwoliły mimo pandemii zamknąć ubiegły rok z wynikiem na poziomie najwyższym w historii.
SFP-ZAPA zainkasowało w 2020 r. kwotę ponad 176 mln zł. Złożyły się na nią nie tylko należności bieżące, ale też skumulowane zaległości niektórych użytkowników za okresy sięgające wiele lat wstecz, uzyskane w drodze negocjacji i ugód lub zakończonych procesów sądowych. Zgodnie z ustawą o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i pokrewnymi ("Ustawa o ZZ") organizacja musi dokonać wypłaty tantiem nie później niż w okresie 9 miesięcy następujących po roku, w którym kwoty zostały zainkasowane. SFP-ZAPA dokonuje repartycji środków w zdecydowanie krótszych terminach.
Rok 2020 był także rekordowy pod względem wypłat. SFP-ZAPA wypłaciło polskim i zagranicznym uprawnionym kwotę 146,8 mln zł. Z tego aż 102,3 mln zł zostało wypłacone autorom, a 44,5 mln zł producentom. Mowa tutaj o faktycznej kwocie przekazanej na rachunki bankowe reprezentowanych przez SFP-ZAPA uprawnionych lub zagranicznych organizacji chroniących twórców i producentów z całego świata. Kwota przekazana do repartycji była oczywiście wyższa, ale ze względu na zgłoszone konflikty udziałowe lub niepełną identyfikację repertuaru, część wypłat nie mogła zostać zrealizowana z przyczyn niezależnych od nas. Mamy zgodnie z ustawą o zbiorowym zarządzaniu trzy lata na poszukiwania uprawnionych, którzy nie zostali zidentyfikowani podczas procesu repartycji. Po upływie trzech lat kwoty naliczone na taki repertuar traktowane są – zgodnie z ustawa o ZZ – jako tzw. kwoty niepodlegające podziałowi, a następnie wypłacane proporcjonalnie uprawnionym uczestniczącym we wcześniejszych repartycjach.
W reakcji na szczególnie trudną sytuację w jakiej w ubiegłym roku znalazło się z powodu pandemii całe środowisko filmowe, SFP-ZAPA wdrożyło dla swoich uprawnionych szeroki pakiet działań pomocowych. Przyspieszone zostały wszystkie terminy repartycji oraz wypłaty tantiem. Po raz pierwszy w historii organizacji umożliwiono także zrzeszonym w niej producentom podjęcie zaliczek na poczet przyszłych tantiem. W rezultacie na ich konta już w kwietniu ubiegłego roku trafiło 4,6 mln zł. Z kolei autorom, którzy powierzyli swoje prawa SFP-ZAPA udostępniono zaliczki socjalne na poczet przyszłych tantiem z odroczonym terminem rozpoczęcia spłaty od roku 2022. Na skutek decyzji Rady Administracyjnej SFP-ZAPA o wypłaceniu kwot uznanych za niepodlegające podziałowi do wypłaty dla uprawnionych skierowano niemal 9 mln zł. Dodatkowo, pod koniec ubiegłego roku, Rada Administracyjna SFP-ZAPA podjęła decyzję, by autorom i producentom chronionym przez organizację przekazać z rozwiązanych rezerw dodatkowe kwoty – łącznie kolejne ponad 11 mln zł.
W 2020 r. swoje prawa powierzyło SFP-ZAPA blisko 300 nowych autorów lub spadkobierców. Na koniec ubiegłego roku ich liczba wynosiła niemal 5500. Jednocześnie prawa do scenariusza powierzyło SFP-ZAPA do końca 2020 r. łącznie ponad 2300 polskich autorów. W ubiegłym roku do organizacji zapisało się także 23 nowych producentów. Łączna ich liczba na koniec ubiegłego roku wyniosła prawie 680.
Liczna reprezentacja scenarzystów przez SFP-ZAPA doprowadziła do wydania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w lipcu 2020 r. długo oczekiwanej decyzji, w której Minister stwierdził, że SFP-ZAPA jest organizacją reprezentatywną w zakresie praw autorskich do scenariuszy utworów audiowizualnych. Oznacza to, że SFP-ZAPA od momentu wejścia w życie Ustawy o ZZ (decyzja ma charakter deklaratoryjny, tzn. potwierdza istniejący już porządek prawny) reprezentuje nie tylko scenarzystów, którzy bezpośrednio powierzyli organizacji prawa do zbiorowego zarządzania, ale również wszystkich tych, którzy nie są powierzyli swoich praw ani SFP-ZAPA, ani Stowarzyszeniu Autorów ZAiKS. Naturalną konsekwencją tej decyzji, zwiększającej liczbę autorów chronionych przez SFP-ZAPA, będzie zwiększenie kwot inkasowanych niemal na każdym z pól eksploatacji.
Rynek reemisji jest jednym z nielicznych, dla którego okres pandemii nie wiązał się ze znaczącym spadkiem przychodów. To kluczowe od wielu lat dla SFP-ZAPA pole eksploatacji utworów przynosi niezmiennie wysokie bieżące wpływy. Dzięki skutecznemu monitorowaniu wykonywania zawartych kontraktów – na koniec 2020 r. było ich ponad 300, co oznacza objęcie blisko 100% rynku stawką 2,2% – SFP-ZAPA utrzymało na tym polu także wysoki poziom inkasowanych kwot za bieżące okresy.
Zgodnie z przewidywaniami 2020 rok przyniósł także pierwsze prawomocne, w pełni korzystne dla SFP-ZAPA rozstrzygnięcie w sprawie przeciwko Vectra S.A. – największemu w Polsce operatorowi kablowemu zaniżającemu podstawę rozliczeń z SFP-ZAPA. Wyrok ten należy uznać za przełomowy z kilku względów. Po pierwsze, największy podmiot na rynku został zobligowany do dopłaty wielomilionowego wynagrodzenia oraz wysokich odsetek. Po drugie, Sąd prawomocnie rozstrzygnął, iż niezgodne z zapisami umów licencyjnych zawieranych przez SFP-ZAPA jest dokonywanie jakichkolwiek wyłączeń z podstawy rozliczeń kwot uzyskiwanych cyklicznie od abonentów.
Ubiegły rok to też intensywne starania SFP-ZAPA w kierunku objęcia umowami ze stawką 2,2% kolejnych operatorów działających na rynku płatnej telewizji, niezależnie od wykorzystywanej przez nich technologii reemisji sygnału – przewodowej lub bezprzewodowej. Przekłada się to na coraz wyższe wpływy uzyskiwane nie tylko od tradycyjnych operatorów kablowych czy satelitarnych, ale także podmiotów dystrybuujących programy telewizyjne za pośrednictwem internetu.
Ostatecznie SFP-ZAPA zainkasowało w 2020 r. na polu reemisji kwotę prawie 83 mln zł – o ponad 10 mln zł większą niż w roku 2019.
Na skutek pandemii COVID-19 rynek telewizyjny musiał zmierzyć się z niespotykanym wcześniej gwałtownym załamaniem na rynku reklamy telewizyjnej będącej dla nadawców kluczowym źródłem przychodów. To z kolei skutkowało zmniejszonymi wpłatami do SFP-ZAPA. W kwietniu 2020 r. spadek przychodów reklamowych wchodzących do podstawy wyliczania tantiem sięgał u niektórych nadawców nawet 40%. W późniejszych miesiącach spadek wyhamował, a w drugim półroczu nastąpiło nawet pewne odbicie. W ujęciu rocznym przełożyło się to jedynie na kilkuprocentowe odchylenie w porównaniu do lat poprzednich. Ostatecznie w roku 2020 osiągnięto łączne wpływy z pola nadawanie w wysokości niemal 80 mln zł.
Rynek nadań jest niemal w całości objęty umowami z SFP-ZAPA. W 2020 r. aktywnie monitorowano rynek nadawców telewizyjnych w poszukiwaniu nowych kontrahentów. Prowadzone były negocjacje z mniejszymi użytkownikami, którzy do niedawna nie eksploatowali repertuaru chronionego przez organizację.
Rok 2020 należy uznać za przełomowy na polu eksploatacji wyświetlanie. Zakończył się on zainkasowaną na tym polu kwotą sięgającą blisko 9 mln zł, czyli niemal 4-krotnie wyższą niż w roku 2019.
Rynek kinowy najmocniej ucierpiał w okresie pandemii, co przełożyło się na niskie wpływy z rozliczeń bieżących. Obostrzenia nałożone na tę branżę odbiły się na rozliczeniach z 400 kinami, głównie studyjnymi i lokalnymi, z którymi SFP-ZAPA miało zawarte umowy od wielu lat. Spadek kwot inkasowanych od tych podmiotów wyniósł w ujęciu rocznym ok. 50%.
Jednak ubiegłoroczna prawomocna wygrana SFP-ZAPA w sporze sądowym z największym w Polsce multipleksem – Cinema City, pozwoliła na wyegzekwowanie od tej sieci kin zaległości z tytułu wyświetlania filmów w latach 2011-2013. Po sześciu latach procesu sądowego, w listopadzie 2020 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie wydał w 100% korzystny dla SFP-ZAPA prawomocny wyrok, w którym zobowiązał operatora największej sieci kin w Polsce do zapłaty wielomilionowego zaległego wynagrodzenia należnego twórcom reprezentowanym przez organizację.
Sąd nie miał żadnych wątpliwości, że negowana przez multipleks, a stosowana przez SFP-ZAPA stawka procentowa od wpływów z wyświetlania wszystkich filmów jest zasadna. Mimo to, Cinema City będące częścią największej sieci kinowej na świecie, nie wykonało dobrowolnie wyroku, odmawiając też uregulowania zaległości za pozostałe okresy. W konsekwencji SFP-ZAPA zmuszone było wszcząć egzekucję komorniczą w celu uzyskania zasądzonych tantiem. Dzięki temu do końca ubiegłego roku na konto organizacji wpłynęła około połowa zasądzonej należności.
Po wyroku w sprawie przeciwko Cinema City, pozostali dwaj operatorzy największych multipleksów – Helios oraz Multikino – pozostający jeszcze do niedawna w sporach sądowych z SFP-ZAPA, pod koniec 2020 r. podjęli rozmowy ugodowe z organizacją. W efekcie, już na początku 2021 r. doszło do zawarcia z nimi ugód oraz umów generalnych. Na ich mocy dwaj operatorzy łącznej liczby niemal 100 kin w Polsce, uregulują wieloletnie zaległości za okres do końca 2020 r. i po ponownym otwarciu swoich kin będą wpłacali należności bieżące.
Postępowanie dotyczące tabel wynagrodzeń pozostaje w toku, po tym jak pod koniec 2020 r. Komisja Prawa Autorskiego wyłącznie z przyczyn formalnych odmówiła zatwierdzenia tabel wynagrodzeń wszystkim OZZ, w tym z wniosku wspólnego SFP-ZAPA i ZAiKS. Zespół orzekający Komisji nie odniósł się w ogóle do wysokości stawek wynagrodzeń sformułowanych we wspólnym wniosku obu organizacji uwzględniającym już decyzję o reprezentatywności SFP-ZAPA w zakresie scenariusza, przekładającą się na zaktualizowany podział łącznej stawki za prawa autorskie w następujących sposób:1,05% dla SFP-ZAPA i 1,05% dla ZAiKS. Organizacje złożyły odwołania od decyzji Komisji do Ministra Kultury.
Wpływy z odtwarzania, przed pandemią nie przynoszące organizacji bardzo wysokich kwot, istotnie spadły z uwagi na wprowadzone obostrzenia w działalności poszczególnych sektorów gospodarki, w tym zamknięcie lub ograniczenie działalności hoteli. Mając m.in. na względzie sytuację w jakiej znaleźli się kontrahenci współpracujący z organizacją, SFP-ZAPA zdecydowało o niepobieraniu tantiem od hoteli przez rok począwszy od marca 2020 r. Zaraz po tej decyzji zawieszenie płatności na rzecz OZZ wprowadził także jeden z przepisów pierwszej tzw. tarczy antykryzysowej wstrzymujący pobór tantiem wyliczanych w oparciu o stawki kwotowe (czyli tak jak to ma miejsce w przypadku odtwarzania utworów w pokojach hotelowych).
Niezależnie od powyższego w wyniku trwających niemal osiem lat starań OZZ w październiku ubiegłego roku Sąd Apelacyjny w Poznaniu prawomocnie zatwierdził tabelę stawek wynagrodzeń SFP-ZAPA oraz kilku innych organizacji za odtwarzanie utworów i przedmiotów praw pokrewnych w hotelach. Zatwierdzone stawki powinny przełożyć się w przyszłości na zwiększenie kwot inkasowanych przez SFP-ZAPA na tym polu eksploatacji, które do tej pory można było oceniać jako wręcz symboliczne.
W ubiegłym roku SFP-ZAPA zgodnie z planem doprowadziło do zawarcia dwóch ugód: z wydawcą prasowym Edipresse oraz dystrybutorem filmowym Hagi. Eksploatacja filmów na nośnikach DVD i Blu ray kurczy się z roku na rok i przynosi niewielkie wpływy bieżące. SFP-ZAPA podejmuje jednak intensywne działania, aby również z tego fragmentu rynku pobierać tantiemy dla twórców. Zdarza się bowiem, że repertuar niektórych autorów jest wykorzystywany wyłącznie na tym polu i jest to dla nich jedyne źródło tantiem.
Zgodnie z planem, opierając się na korzystnych dla SFP-ZAPA zasadach podziału opłat od czystych nośników autorskich wynegocjowanych w połowie 2018 r., organizacja uzyskała na tych samych zasadach kwoty za kolejne okresy.
W ubiegłym roku SFP-ZAPA monitorowało także prace związane z projektem ustawy o statusie artysty zawodowego, który bezpośrednio wiąże się ze zmianą systemu opłat z tytułu tzw. czystych nośników. Projekt powstał w wyniku trwającej od 2017 roku debaty środowisk artystycznych i jego głównym założeniem jest wsparcie najmniej zarabiających przedstawicieli zawodów artystycznych poprzez zapewnienie im dopłat do składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. W celu współfinansowania składek artystów zawodowych projekt ustawy przewiduje powołanie specjalnego Funduszu Wsparcia Artystów Zawodowych, którego przychodami mają być, poza dotacjami celowymi z budżetu państwa, również wpływy z opłaty z tytułu czystych nośników, o której mowa w art. 20 ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Działania SFP-ZAPA skoncentrowane były na opracowaniu takiego modelu zmiany systemu opłat, który z jednej strony uwzględniałby główne założenie projektu ustawy – wsparcie artystów – z drugiej zaś przyniósłby wyczekiwaną od lat aktualizację listy urządzeń i nośników objętych opłatą, która jest niezbędna do zapewnienia twórcom godziwej rekompensaty z tytułu korzystania z utworów w ramach użytku prywatnego.
Aktywne działania SFP-ZAPA na polskim oraz europejskim rynku przysłużyły się do zainicjowania działań w kierunku zmiany przepisów wprowadzających obowiązek regulowania przez serwisy internetowe na rzecz twórców wynagrodzenia za eksploatację ich filmów w internecie. Niezależnie od tego, że polskie przepisy nie zobowiązują obecnie platform VOD do uiszczania wynagrodzeń dla twórców, SFP-ZAPA podejmuje starania mające na celu zawieranie umów, na podstawie których autorzy otrzymywaliby wynagrodzenia z tego tytułu. W ubiegłym roku organizacja z powodzeniem realizowała kontrakt z Telewizją Polską, na mocy którego do SFP-ZAPA wpływają wynagrodzenia dla twórców z tytułu publicznego udostępnienia tzw. archiwalnych utworów wyprodukowanych w przeszłości przy udziale TVP.
Ubiegły pandemiczny rok wymusił zmiany w sposobie korzystania z utworów audiowizualnych. Znaczna część eksploatacji filmów została przeniesiona do internetu i odbywała się m.in. za pośrednictwem serwisów świadczących usługi VOD. Niestety masowe udostępnianie filmów w sieci miało też negatywne skutki. W ślad za nim odnotowany został znaczny wzrost piractwa internetowego. W obliczu tego SFP-ZAPA intensywnie monitorowało serwisy internetowe w celu ujawniania i usuwania treści naruszających autorskie prawa majątkowe do określonych filmów. Dodatkowo organizacja brała udział w postępowaniach karnych dotyczących naruszeń praw do utworów audiowizualnych. W rezultacie jednego z nich, pod koniec 2020 r. zamknięto bardzo popularny wśród Polonii serwis videopenny.com. W orzeczeniu kończącym sprawę Sąd uwzględnił także złożony przez SFP-ZAPA wniosek o naprawienie szkody i zasądził na rzecz pokrzywdzonych producentów reprezentowanych przez organizację kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych.
W 2020 r. organizacja podejmowała intensywne działania na rzecz prawidłowego wdrożenia w Polsce przepisów reformujących europejskie prawo autorskie. Uczestnicząc w procesie implementacji dyrektywy o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym SFP-ZAPA domagało się przyznania twórcom prawa do wynagrodzenia za eksploatację filmów w internecie, nie tylko od serwisów Vod i platform streamingowych, ale także od serwisów udostępniających treści pochodzące od osób trzecich, takich jak You Tube. Wdrożenia do polskiego prawa wymaga także druga z przyjętych w 2019 r. dyrektyw unijnych, tzw. satelitarno-kablowa 2. Potwierdza ona zasadę neutralności technologicznej na polu reemisji przy równoczesnym przyjęciu w tym zakresie obowiązkowego zbiorowego zarządu.
W ubiegłym roku SFP-ZAPA było również mocno zaangażowane w ostatni etap procesu legislacyjnego związanego z nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego zakładającą wprowadzenie do polskiego wymiaru sprawiedliwości sądów wyspecjalizowanych w zakresie własności intelektualnej. Projekt ustawy przewidywał początkowo zmiany rozwiązań proceduralnych mogące znacząco obniżyć poziom ochrony autorskich praw majątkowych, ale dzięki zaangażowaniu SFP-ZAPA udało się w trakcie prac parlamentarnych utrzymać obecny zakres roszczenia informacyjnego oraz uwzględnić w przepisach odmienność prawa autorskiego wobec prawa własności przemysłowej i nieuczciwej konkurencji. Przepisy dotyczące Sądów Własności Intelektualnej oraz nowe zasady prowadzenia postępowań sądowych w odniesieniu do praw autorskich weszły w życie 1 lipca ubiegłego roku.
W minionym roku SFP-ZAPA podpisało kolejne kilka umów z zagranicznymi organizacjami zbiorowego zarządzania: z litewską organizacją AVAKA reprezentującą autorów i producentów, austriacką LITERAR-MECHANA, czeską OOA-S oraz kolumbijską DASC – trzy reprezentujące autorów – oraz niemiecką organizacją GWFF reprezentującą producentów w zakresie czystych nośników. W rezultacie na koniec 2020 r. SFP-ZAPA miało zawarte 77 umów o reprezentacji z organizacjami zagranicznymi.
Tak jak w latach poprzednich przedstawiciele SFP-ZAPA aktywnie uczestniczyli w pracach zarządu Society of Audiovisual Authors (SAA) z siedzibą w Brukseli, Rady Dyrektorów AGICOA oraz działaniach organów Konfederacji CISAC. Ze względu na pandemię COVID-19 wszelkie spotkania, począwszy od kwietnia 2020 r., odbywały się zdalnie.
W październiku ubiegłego roku odbył się audyt podtrzymujący wdrożonego w SFP-ZAPA Systemu Zarządzania Jakością. W jego wyniku, audytor z niezależnej jednostki certyfikującej – firmy Dekra – podtrzymał ważność obowiązującego do jesieni przyszłego roku certyfikatu jakości. Dokument stanowi potwierdzenie wysokiej jakości procedur realizowanych przez organizację. W raporcie sporządzonym przez przedstawiciela jednostki certyfikującej SFP-ZAPA zostało wyróżnione między innymi za bardzo dobrze opracowaną dokumentację procesów i procedur oraz wdrażanie własnych rozwiązań informatycznych.
SFP-ZAPA jest jedyną w Polsce i jedną z nielicznych w Europie organizacją zbiorowego zarządzania mogącą się pochwalić certyfikatem potwierdzającym zgodność z normą ISO 9001:2015.
Z pełnym sprawozdaniem rocznym za 2020 rok przekazanym do Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu można się zapoznać tutaj.